woensdag 20 juni 2012

Verdraagzaamheid


‘Eens zal deze verschrikkelijke oorlog toch wel afgelopen zijn? Eens zullen wij toch weer mensen en niet alleen joden zijn?, schreef Anne Frank in haar dagboek. De quote staat in grote letters op de muur in het Anne Frankhuis. Het raakte me. Het anders zijn en niet geaccepteerd worden. De zondebok zoeken en aanwijzen. Waarom? Waarom gewoon niet een mens zien en accepteren als een mens. Met alle goede en slechte eigenschappen, met goede en foute keuzes, met kwaliteiten en tekortkomingen.

Dit jaar was er rond dodenherdenking veel ophef over een gedicht van de vijftien jarige Auke. Hij toonde lef door een gevoelig onderwerp aan te snijden. Hij schreef over zijn oudoom die in de tweede wereldoorlog koos voor deelname aan de SS. Het gedicht zou op 4 mei voorgelezen worden op de dam in Amsterdam. Veel mensen en organisaties kwamen in opstand en er werd besloten het gedicht niet voor te gelezen. Auke vertelde aan een journalist van het NRC Handelsblad “Ik wilde laten zien dat oorlog alleen verliezers kent: aan de goede én de verkeerde kant. Hoe kunnen wij leren van onze fouten als wij die fouten niet mogen benoemen?

Heel veel oudere mensen reageerden zeer emotioneel op het gedicht. Zij vonden het niet te verkroppen dat mensen die verkeerde keuzes maakten in oorlogstijd herdacht zouden worden. Maar het is altijd voor iedereen moeilijk om keuzes te maken. Laat staan in oorlogstijd en onder grote druk en spanning. Zou Anne die zo graag als mens gezien wilde worden en niet alleen maar als jood, gewild hebben dat een NSB-er of een SS-er altijd als een NSB-er of SS-er gezien zou worden?

Ik zag een documentaire over mannen die tijdens de oorlog te werk waren gesteld in Duitsland. Bij terugkeer in Nederland, na de oorlog, zijn deze mannen verkettert. Zij werden uitgemaakt voor lafaards, omdat ze voor de vijand gewerkt hadden. Nu 67 jaar na dato zag je nog steeds het verdriet in de ogen van deze inmiddels hoogbejaarde mannen. Ze hebben er nooit over durven praten wat ze is overkomen en waarom ze tijdens de oorlogstijd de keuze maakten om af te reizen naar vijandelijk gebied.

Anne en Auke zijn op hun eigen manier met de oorlog bezig geweest. Het is totaal niet met elkaar te vergelijken. Maar ze hebben een overeenkomst. Ze zijn beide zeer wijs voor hun leeftijd. Daar kunnen veel volwassen nog wat van leren. Anne schrijft in haar dagboek: ‘Ik weet wat ik wil, heb een doel, heb een mening, heb een geloof en een liefde.’ En die laatste mis ik tegenwoordig nog wel eens. Want zouden we meer met liefde kijken naar het verleden, naar het heden en naar de mensen die er leven, dan zouden we elkaar meer accepteren met al onze goede en slechte eigenschappen en niet zo oordelen en veroordelen.